“Pim, lever jij je telefoon even in?”

Bij ADCA Studie & Coaching merken wij dat leerlingen niet graag gescheiden worden van hun dierbare smartphone. Niemand kijkt er nog van op wanneer er door de gangen klinkt: “Anne, volgens mij zit hij nog in je broekzak. Pim, lever jij ook je telefoon even in?” De tegenwoordige stroom van berichten over excessief beeldschermgebruik onder kinderen en jongeren is dan ook geen verrassing. Maar wat is er nou eigenlijk bekend over de negatieve effecten van het toenemende beeldschermgebruik onder onze jeugd? En hoe kun je hier als ouder invloed op uitoefenen?

Waarschuwende wetenschappers en bezorgde ouders

Meeslepende series, verslavende games, sociale mediaplatforms die niet meer weg te denken zijn uit ons dagelijks leven… Tegenwoordig is de variatie in het media-aanbod bijna niet bij te houden. De afgelopen jaren neemt het beeldschermgebruik onder kinderen en jongeren dan ook alleen maar toe. Dit gaat sinds een aantal jaren gepaard met een toename in waarschuwende wetenschappers, bezorgde ouders en behandelprogramma’s gericht op beeldscherm- en internetverslavingen. Is dat terecht? Of is het allemaal een beetje overdreven?

Waar maken we ons precies druk om?

Een aantal genoemde negatieve effecten van overmatig beeldschermgebruik, heeft betrekking op de fysieke gesteldheid. Zo stelt hoogleraar Caroline Klaver al in 2017 in Trouw dat veel van dichtbij naar een scherm kijken, bijdraagt aan bij- en slechtziendheid. Het afgenomen buitenspelen onder de jeugd maakt dit er bovendien niet beter op [1]. Verder bespreekt hoogleraar Mai Chin A Paw in een artikel in De Volkskrant in 2018 de afname in fitheid, kracht, uithoudingsvermogen, coördinatie, snelheid en lenigheid, en het toegenomen overgewicht onder kinderen en jongeren sinds de jaren tachtig. Daarbij benoemt hoogleraar Ron Diercks in ditzelfde artikel de samenhang tussen beeldschermgebruik en een slechte lichamelijke houding [2]. Als we veel wetenschappers dus moeten geloven, lijdt de lichamelijke gesteldheid van onze jeugd, en daarmee die van onze toekomstige volwassen generaties, onder het vele televisiekijken, videogames spelen en door news feeds scrollen. Maar daarmee is de lijst nog niet uitputtend.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu bespreekt in een vrij recent artikel op haar website de uitkomsten van een onderzoek naar de effecten van schermgebruik op de kwaliteit van slaap onder jongeren [3]. Zo blijkt het kijken naar een scherm in de avond samen te hangen met later in slaap vallen, korter slapen, ‘s nachts wakker worden en overdag moeilijker wakker blijven. Daarnaast licht hoogleraar George Lakoff in het eerdergenoemde artikel in De Volkskrant uit dat een over de telefoon gebogen houding leidt tot minder alertheid, vrolijkheid en assertiviteit. Hoogleraar Aart Jan van der Lelij benoemt bovendien het dwangmatige sociale media gebruik van kinderen en jongeren, hetgeen lijkt voort te komen uit een fear of missing out, ook wel “fomo” genoemd [2]. Ook is er steeds meer bekend over de risico’s die kinderen en jongeren lopen op het internet: zo noemt het Nederlands Jeugdinstituut de risico’s op online seksueel misbruik, cyberpesten, sexting, oplichting en financiële valkuilen en geweld [4].

Tips voor ouders

Het Nederlands Jeugdinstituut geeft op haar website concrete tips voor ouders, wat betreft het omgaan met het mediagebruik van hun kinderen [4]. Wij zetten er een paar op een rij:

1. Praat met je kind over mediagebruik.
Het is belangrijk om je kind goed te informeren over bijvoorbeeld de (on)betrouwbaarheid van informatie op het internet, hoe om te gaan met privacygevoelige informatie en de risico’s die vastzitten aan verschillende soorten media. Hierbij is een open en geïnteresseerde houding van jou als ouder belangrijk, om de kans op eenzelfde houding bij je kind te vergroten.
2. Maak duidelijke afspraken over mediagebruik.
Maak duidelijke afspraken over welke media wel en niet geschikt zijn voor je kind, hoeveel tijd je kind mag besteden aan mediagebruik en welk gedrag op media wel en niet toegestaan is. Zorg hierbij dat je de afspraken consequent hanteert. Een tip van ons hierbij is om bijvoorbeeld een uur verplicht buitenspelen te stellen tegenover een uur mediagebruik.
3. Zorg dat je weet wat je kind online doet.
Blijf met je kind in gesprek over wat hij of zij online doet en kijk bovendien af en toe wat er over je kind te vinden is op het internet. Grijp in wanneer er sprake is van risicovol, schadelijk of kwetsend gedrag.
4. Praat met je kind over eventuele negatieve online ervaringen.
Het is belangrijk je kind het gevoel te geven dat hij of zij bij jou terecht kan met negatieve ervaringen op het internet. Een kalme, open en geïnteresseerde houding is hierbij van belang.

Bronnen

[1] Waterval, D. (2017, 13 december). Hoogleraar: Kinderen krijgen slechtere ogen door het kijken naar een scherm. Trouw. Geraadpleegd van https://www.trouw.nl/home/hoogleraar-kinderen-krijgen-slechtere-ogen-door-het-kijken-naar-een-scherm~a0d51862/.

[2] Jonkers, A. (2018, 23 februari). Wat doen al die schermen met je kinderen? De Volkskrant. Geraadpleegd van https://www.volkskrant.nl/de-gids/wat-doen-al-die-schermen-met-je-kinderen~bdb246f1/.

[3] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2019, 6 maart). Jongeren hebben meer slaapklachten bij schermgebruik voor het slapen. Geraadpleegd van https://www.rivm.nl/nieuws/jongeren-hebben-meer-slaapklachten-bij-schermgebruik-voor-slapen.

[4] Nederlands Jeugdinstituut. (z.d.). Toolbox Mediaopvoeding: Media? Gewoon opvoeden! Geraadpleegd van https://www.nji.nl/nl/Kennis/Dossier/Mediaopvoeding/Toolbox-Mediaopvoeding-Media-Gewoon-opvoeden.